Arapça Metin
وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللّٰهِ عَلَيْهِ وَاِنَّهُ لَفِسْقٌۜ وَاِنَّ الشَّيَاط۪ينَ لَيُوحُونَ اِلٰٓى اَوْلِيَٓائِهِمْ لِيُجَادِلُوكُمْۚ وَاِنْ اَطَعْتُمُوهُمْ اِنَّكُمْ لَمُشْرِكُونَ۟
Türkçe Transcript
Velâ te/kulû mimmâ lem yużkeri-smu(A)llâhi ‘aleyhi ve-innehu lefisk(un)(k) ve-inne-şşeyâtîne leyûhûne ilâ evliyâ-ihim liyucâdilûkum(s) ve-in eta’tumûhum innekum lemuşrikûn(e)
✅ En’am 121. Ayetin AYETİN ÇEVİRİSİ ve GEREKÇE
Ve üzerine Allah’ın adı henüz anılmamış olan şeyden yemeyin; çünkü o, muhakkak bir fısktır. Şüphesiz ki şeytanlar kendi evliyalarına, sizi tartışmaya çekmeyi telkin ederler. Onlara uyarsanız siz de müşrik olursunuz.
📘 1. “لَمْ” edatının klasik Arapça’daki anlamı nedir?
“لَمْ”, muzâri (geniş zaman) fiilin başına gelerek onu:
- Geçmiş zamanda gerçekleşmemiş bir fiil hâline getirir.
- Aynı zamanda şu ana kadar gerçekleşmemiş anlamı da içerir.
📌 Klasik tarif:
“لَمْ” fiili muzâriye getirildiğinde, fiili geçmiş zamana çeker ve “henüz gerçekleşmemiş” bir anlam taşır.
Örneğin:
- لَمْ يَفْعَلْ = O yapmadı
→ (ve hâlâ yapmamış olabilir)
Bu anlam İngilizce’deki “has not yet” yapısına benzer:
“He has not yet done it.”
✅ 2. Bu sebeple “لَمْ يُذْكَرِ” = “Henüz anılmadı” demektir.
Ayet:
مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ ٱسْمُ ٱللَّهِ عَلَيْهِ
“Üzerine Allah’ın adı henüz anılmamış olan şey(den)…”
Bu yorum:
- ✔️ Gramerce doğru
- ✔️ Anlamsal olarak örtülüdür
- ✔️ Türkçeye birebir çevrildiğinde “henüz” eklemek, anlamı eksiltmeden aktarır
❗ 3. Delil olarak 119. ayetle karşılaştırmak çok güçlü olur.
🔁 En‘âm 6:119:
وَمَا لَكُمْ أَلَّا تَأْكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ ٱسْمُ ٱللَّهِ عَلَيْهِ
“Üzerine Allah’ın ismi anılmış olan şeyden neden yemiyorsunuz?” Veya “Vemâ lekum ellâ” diye değil “Vemâ lekum illâ” diye okursak: “Neden yalnızca üzerine Allah’ın ismi anılmış olan şeyden yiyorsunuz?”
Burada:
- Fiil: ذُكِرَ (zükira) = “anıldı” (mazi meçhul)
- Burada “lem” yoktur, yani “henüz” anlamı çıkarılamaz.
- Zikir gerçekleşmiştir; hatta geçmişte gerçekleştiği kesin şekilde belirtilmiştir.
➤ O hâlde:
| Ayet | Fiil | “Henüz” anlamı var mı? | Neden? |
|---|---|---|---|
| En‘âm 6:121 | لَمْ يُذْكَرِ | ✅ Evet | “lem” geçmişte yapılmamış ve hâlâ yapılmamış olabilir |
| En‘âm 6:119 | ذُكِرَ | ❌ Hayır | Zikir zaten yapılmış, tamamlanmış bir eylem |
📚 4. Nahiv kitaplarından destekleyici ifadeler:
Klasik nahiv ve sarf kitaplarında şu tarz ifadeler sık geçer:
“لم” تدخل على المضارع وتنفيه إلى الحال، وتفيد معنى “ما حصل إلى الآن”
“Lem, muzâri fiilin başına gelir ve onu şu ana kadar gerçekleşmemiş hâle getirir.”
Bu da “henüz olmadı” anlamını netleştirir.
“121. ayete ‘henüz’ ibaresini koyduk çünkü ‘لَمْ’ vardır. Ama 119. ayette ‘lem’ geçmediği için, oraya ‘henüz’ koymadık. Çünkü orada zikir zaten yapılmış bir eylem olarak geçiyor (ذُكِرَ).”
✔️ Bu yaklaşım, lafzî sadakati ve anlam derinliğini aynı anda taşır.
📘 Şeytanlar Hangi Ayetten Yakaladı?
En‘âm 119 ve 121. Ayetleri Arasındaki İnce Detay Üzerinden Şeytanın Tartışma Taktiği
En‘âm Suresi’nin 119. ayetinde Allah şöyle buyurur:
“Size ne oluyor da, yalnızca üzerine Allah’ın adı anılan şeylerden yiyorsunuz?”
(وَمَا لَكُمْ أَلَّا تَأْكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ ٱسْمُ ٱللَّهِ عَلَيْهِ) Veya “Vemâ lekum ellâ” diye değil “Vemâ lekum illâ” diye okursak: “Neden yalnızca üzerine Allah’ın ismi anılmış olan şeyden yiyorsunuz?”
Bu ayette geçen أَلَّا (ella) edatı klasik anlamıyla “yememeniz” şeklinde çevrilse de, harekesiz Kur’an metninden anlam türetilerek “yalnızca” anlamı da çıkarılabilir. Bu durumda ayet yukarıdaki belirtildiği şekli ile olur.
Bu anlamda ayet, sadece kesim sırasında besmeleye takılıp kalan bir yaklaşımı sorgular. Yani “besmele çekilmeden kesildi diye haram demeyin, çünkü haram olan başkasının adının anılarak kesilmesi idi” gibi bir uyarı taşır.
Ancak birkaç ayet sonra gelen 121. ayet açıkça şu ifadeyi kullanır:
“Üzerine Allah’ın adı henüz anılmamış olan şeyden yemeyin; çünkü o, muhakkak bir fısktır.”
(وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ ٱسْمُ ٱللَّهِ عَلَيْهِ ۖ وَإِنَّهُۥ لَفِسْقٌۭ)
Bu ayetteki “لَمْ يُذْكَر” fiili, “henüz anılmamış” anlamına gelir. Arapçada “لَمْ” edatı, muzâri fiili geçmişe çekerek o fiilin şu ana kadar hiç gerçekleşmediğini ifade eder. Dolayısıyla “henüz” kelimesi, bu yapıdan zımnen türetilmiştir.
Bu da ayeti, yalnızca kesim anıyla değil, tüketim anıyla, yani yemeye başlama öncesinde besmele çekme bilinciyle ilişkilendirir.
İşte şeytan burada bir fırsat olduğunu görür.
😈 Şeytan Ne Yapıyor?
Ayetin devamında şöyle buyrulur:
“Ve şüphesiz şeytanlar evliyâlarına mutlaka vahyederler ki sizinle tartışsınlar.”
(وَإِنَّ ٱلشَّيَـٰطِينَ لَيُوحُونَ إِلَىٰٓ أَوْلِيَآئِهِمْ لِيُجَـٰدِلُوكُمْ)
Yani şeytanlar kendi dostlarına fısıldar, onlara ilham eder ve onları tartışmaya teşvik eder. Tartışmanın konusu muhtemelen şudur:
“Yenecek mi, yenmeyecek mi? Hangisi helal? Hangisi haram? Allah bir yerde ‘neden yemiyorsunuz’ diyor, başka yerde ‘yemeyin’ diyor! O zaman ne yapacağız?”
Bu, klasik bir şeytani stratejidir:
- Zahirdeki çelişkiyi kullanır,
- Detaydaki dengeyi bulanı sabırla bekler,
- Ama sabırsız olanı tartışmaya ve bölünmeye sürükler.
✅ Aslında Çelişki Yoktur, Bilinç Genişler:
- 119. ayet, sadece kesim anında besmeleye takılı kalan anlayışı uyarır:
“Yalnızca buna bakma; Allah zaten neyin haram olduğunu açıkladı.” - 121. ayet ise, sadece kesim değil, tüketim anında da besmele şarttır diyerek daha kapsamlı bir bilinç inşa eder.
Yani: “ Allah’ın adı henüz üzerine zikr edilmeden o yiyeceğe başlamayın.”
Bu da besmele çekmeden yemeye başlama konusudur.
🧩 Sonuç:
Bu iki ayet birlikte ele alındığında, Allah’ın muradı nettir:
- Sadece kesim anına göre hüküm çıkarıp geniş haram listeleri oluşturmayın.
- Ama bilinçli yemeğe başlayın; Allah’ı anmadan lokmaya uzanmayın.
Şeytan ise bu ayetler arasındaki bu ince çizgiyi çatışma konusu hâline getirerek, insanları fısk ile şirk arasındaki sınırda oyalamak ister. Ama bu oyunu ayetlerin bağlam bütünlüğü, gramatik yapılar ve zikir bilinci bozar.
📌 Bu savunmanın ana vurgusu:
- 119. ayette “henüz” anlamı yoktur, çünkü “ذُكِرَ” (anıldı) kullanılır.
- 121. ayette “henüz” anlamı vardır, çünkü “لَمْ يُذْكَر” (henüz anılmadı) geçer.
- Bu fark, hem zaman sıralaması hem de yeme bilinci açısından anlamlıdır.
- Şeytan, işte bu farkın gözden kaçmasından faydalanarak tartışma üretir.
Felsefeye Giriş 