Furkan Suresi 2. Ayeti ve Kaderin Belirlenme Süreci: İlahî Takdirin Dinamik Boyutu
Giriş Kur’an-ı Kerim’de kader kavramı, genellikle sabit ve değişmez bir yazgı olarak algılanır. Ancak, Furkan Suresi 2. ayeti “وَخَلَقَ كُلَّ شَيْءٍ فَقَدَّرَهُ تَقْدِيرًا” (“Ve her şeyi yarattı, sonra ona bir ölçü (kader) tayin etti.”) ifadesi, kaderin sadece bir sonuç olmadığını, aynı zamanda belirlenme sürecinin de takdir edildiğini gösteren önemli bir ayettir. Bu makalede, bu ayetin anlamı, gramatik yapısı ve fiziksel gerçekliklerle olan bağlantısı incelenecektir.
1. Furkan Suresi 2. Ayetinin Alternatif Çevirisi ve Gramatik Çözümlemesi
Bu ayetin alternatif bir çevirisi şu şekilde yapılabilir:
- “Ve her şeyi yarattı ve sonra Ona takdir etmeyi takdir kıldı.(Mukadderat)”
Kelime kelime analiz edildiğinde şu anlamlar ortaya çıkar:
- وَخَلَقَ (ve halaka) → “Ve yarattı”
- كُلَّ شَيْءٍ (kulle şey’in) → “Her şeyi”
- فَقَدَّرَهُ (feqaddarahu) → “Onu/ona takdir etti, belirledi”
- تَقْدِيرًا (taqdîran) → “Ölçüye bağlama, düzenleme, takdir etme”
Burada فَقَدَّرَهُ (feqaddarahu) kelimesi özellikle dikkat çekicidir. “Takdir etti” ifadesi, sadece bir şeyin sonucunu belirlemeyi değil, aynı zamanda o sonuca nasıl ulaşılacağının sürecini de belirlemeyi ifade edebilir. Arapça’da bir fiilin mastarı ile tekrar edilmesi, fiilin vurgusunu artırır. “فَقَدَّرَهُ تَقْدِيرًا” ifadesi bu bağlamda, bir varlığın sadece bir ölçüye bağlanması değil, o ölçünün belirlenme sürecinin de takdir edilmesi anlamına gelebilir.
2. Kaderin Belirlenme Süreci: Sabit Kader mi, Dinamik Kader mi?
Geleneksel kader anlayışına göre, Allah her varlığın kaderini ezelde belirlemiş ve bu değişmez bir yazgı olarak görülmüştür. Ancak Furkan 2. ayetini derinlemesine incelediğimizde, kaderin bir süreç olduğunu ve Allah’ın sadece sonucu değil, sonucun belirlenme mekanizmasını da takdir ettiğini görebiliriz.
Bu görüşü destekleyen bazı ayetler şunlardır:
- “Biz insanı karışık bir damla sudan yarattık ve onu imtihan edeceğiz. Bu yüzden onu işiten ve gören yaptık.” (İnsan, 76:2) → Burada insanın kaderi belirlenirken, aynı zamanda onun kaderini belirleme süreci içinde seçim yapabilmesi için işitme ve görme yetileri verildiği vurgulanmaktadır.
- “Kim zerre kadar iyilik yaparsa onu görür. Kim zerre kadar kötülük yaparsa onu görür.” (Zilzâl, 99:7-8) → Eğer kader yalnızca sabit olsaydı, bu tür seçimlerin bir anlamı olmazdı.
Bu bağlamda imtihan kavramı, insanın kaderin belirlenme sürecine aktif olarak dahil olduğu bir sistemin işlediğini göstermektedir.
3. Atom Altı Dünyada Seçenek İmkanı ve İlahi Takdir
Geleneksel olarak cansız kabul edilen varlıkların da belirli bir seçim imkânına sahip olabileceği fikri, Furkan 2. ayetinin genişletilmiş anlamıyla örtüşmektedir. Kuantum fiziği, parçacıkların tamamen deterministik (önceden belirlenmiş) bir şekilde hareket etmediğini, aksine belirli bir olasılık dağılımı içinde seçim yapabildiğini göstermektedir.
- Çift Yarık Deneyi: Bir elektron ya da foton, gözlemlenmediğinde dalga gibi, gözlemlendiğinde parçacık gibi davranır. Bu, parçacıkların sanki bir “karar mekanizması” varmış gibi hareket ettiğini düşündürmektedir.
- Kuantum Dolanıklık: İki parçacık birbirine dolandığında, biri üzerinde yapılan bir ölçüm diğerini de anında etkiler. Bu, parçacıkların bir koordinasyon içinde olduğunu gösterir.
Eğer Allah sadece yaratıp kader belirlemekle kalmamış, aynı zamanda kaderin belirlenme sürecini de takdir etmişse, o zaman cansız olarak tanımladığımız varlıkların bile belirli seçenekler içinde hareket ettiğini söylemek mümkündür. Bu yorum, Kur’an’daki şu ayetlerle desteklenebilir:
- “Sonra duman hâlinde bulunan göğe yöneldi. Ona ve yere dedi ki: ‘İsteyerek veya istemeyerek gelin!’ İkisi de ‘İsteyerek geldik’ dediler.” (Fussilet, 41:11) → Burada yer ve göğün bir anlamda “tercih” yaptığı ifade edilmektedir.
- “O gün, yer, haberlerini anlatır.” (Zilzâl, 99:4) → Yerin bilinçli bir şekilde “haber vermesi” yine bu yorumu destekler niteliktedir.
Bu bağlamda, atom altı parçacıklardan yıldızlara kadar her şeyin belli ölçüde “seçim yapabildiği” bir sistem içerisinde işlediğini söylemek mümkündür.
4. Sonuç: Furkan 2. Ayetinin Derin Yorumu
Furkan Suresi 2. ayeti, sadece Allah’ın her şeyi yarattığını değil, aynı zamanda her şey için kaderin belirlenme sürecini de takdir ettiğini ifade etmektedir. Bu bağlamda:
- Kader, yalnızca önceden belirlenmiş bir sonuç değil, belirlenme süreci de Allah’ın takdir ettiği bir sistemdir.
- İnsanların seçim yapabilmesi, kaderin belirlenme sürecinin bir parçasıdır ve bu yüzden imtihan anlamlıdır.
- Atom altı parçacıklardan makro evrene kadar, her varlık belirli bir ölçü içinde hareket etme özgürlüğüne sahiptir.
Bu yorum, klasik kader anlayışından farklı olarak kaderin sadece yazılmış bir kitap gibi değil, dinamik ve süreç odaklı olduğunu göstermektedir. Aynı zamanda, bu görüş modern fizik ve kuantum mekaniği ile de uyumlu bir şekilde ele alınabilir.
Sonuç olarak, Furkan Suresi 2. ayeti, ilahi takdirin yalnızca nihai sonucu değil, süreci de kapsadığını ve evrendeki her varlığın belirli bir hareket alanına sahip olduğunu ifade eden derin bir anlam içermektedir.
Felsefeye Giriş 